Festiwal Oko Nigdy Nie Śpi

Wiemy też, że grę można toczyć na rozmaitych poziomach: tych zwyczajnych, gdzie jest ona po prostu sposobem spędzania wolnego czasu – i tych, gdzie idzie już o rzeczy najważniejsze, związane z naszym istnieniem w świecie, z trwaniem wspólnot oraz jednostek, z walką o prawdę i sens naszego życia, naszej kultury, pracy i samej egzystencji. Także, jak pokazują to mityczne przykłady „gry w zagadki” (Samsona, Edypa), z walką między dobrem a złem – to bowiem literackie odzwierciedlenie pojedynku kosmogonicznego, jaki toczy bohater w imieniu boskości z reprezentantem sił demonicznych.

W tym drugim przypadku, jak znów potwierdza to język potoczny, gra ujawnia swój szczególnie doniosły wymiar, sięgając nierzadko spraw ostatecznych, choćby metafizycznych czy moralnych, i ujawniając się zarówno w naszych życiowych dramatach i wyborach, jak i dziełach sztuki i myśli. Nie bez racji używamy przecież takich wyrażeń jak „igrać z losem” albo „igrać ze śmiercią”, „grać o wszystko” albo „grać o najwyższą stawkę”.
Nie bez racji więc w arcydziele Ingmara Bergmana *Siódma pieczęć* rycerz Block gra w szachy ze śmiercią – o życie skromnej aktorskiej rodziny. I nie bez racji wreszcie Szekspir powiada brutalnie, gorzko: „Świat jest teatrem, aktorami ludzie, Którzy kolejno wchodzą i znikają”. I w innym miejscu: „Życie jest tylko przechodnim półcieniem, Nędznym aktorem, który swą rolę przez parę godzin wygrawszy na scenie, W nicość przepada – powieścią idioty, Głośną wrzaskliwą, a nic nie znaczącą”.

Ale zarazem Szekspir nie zostawia nas u progu nicości z rozpaczą bez wyjścia. I daje nam odpowiedź, tak wspaniale potwierdzoną przez jego dzieło – że sens człowieczeństwa w jego indywidualnym i jego wspólnotowym wymiarze, człowieczeństwa skazanego zawsze na bolesną grę ze śmiercią, rozpaczą i trwogą, może znaleźć ocalenie właśnie w sztuce. I ta jego lekcja jest przesłaniem głównym, główną ideą kolejnego festiwalu „Oko Nigdy Nie śpi”.

**Karolina Leśnik-Patelczyk (Dyrektorka Galerii Miejskiej bwa):** „Bardzo dziękuję za przybycie. Pogoda rzeczywiście jest taka, że obawialiśmy się, żeby państwo tutaj do nas w ogóle przyszli. To jest moje czwarte Oko. Kiedy przyjechałam tutaj w 2016 roku, festiwal odbywał się jeszcze w Lubostroniu. Od tego czasu wiele się zmieniło, mamy coraz więcej działań i tak naprawdę ta wystawa jest tylko jednym z takich małych punktów w tej festiwalowej rozpisce. Bardzo dziękuję artystom i gościom festiwalu. Chciałam również powiedzieć, że są z nami pan wicemarszałek **Zbigniew Ostrowski** oraz zastępczyni prezydenta Bydgoszczy [**Iwona Waszkiewicz**]. Bardzo się cieszę, że tę szóstą edycję otwieramy w Galerii Miejskiej, dziękuję za to pani dyrektor Karolinie Leśnik”.

**Marta Filipiak (Dyrektorka Festiwalu):** „Chciałam przypomnieć w skrócie główną myśl, ideę Oka – sześć lat temu przyświecało nam **spotkanie ludzi, artystów, spotkanie z naturą i z samym sobą**. Tematem tegorocznej edycji jest **GRA**. Temat zaproponował zaprzyjaźniony z Czarnym Karłem **profesor Zbigniew Mikołejko**. Dzisiejsze spotkanie to otwarcie wystawy trzech wybitnych artystów: **Colette Lumiere, Marcina Giżyckiego oraz Grzegorza Pleszyńskiego**. Zapraszamy też na koncert kwartetu **Ãtma** oraz na drugą część otwarcia w Pałacu w **Ostromecku**, gdzie zaprezentują się Dana Widawski, Kasper T. Toeplitz oraz Kuba Elwertowski. Zapewniamy transport”.

**Zbigniew Ostrowski (Wicemarszałek Województwa Kujawsko-Pomorskiego):** „Sztuka zawsze przekraczała i przekracza granice: wielokulturowe, wielodziedzinowe, nieskończone. Jesteśmy pewni, że całe nasze życie i sztuka jest grą. Żyjemy w świecie pod hasłem **konwergencji**, która następuje we wszystkich dziedzinach, także w sztuce. Ten festiwal od sześciu lat udowadnia, że sztuka się splata, przenika i jest nieprzewidywalna. Cieszę się, że jest z nami profesor Zbigniew Mikołejko, który od trzech sezonów jest dobrym duchem tego wydarzenia”.

**Iwona Waszkiewicz (Zastępczyni Prezydenta Bydgoszczy):** „Witam wszystkich w imieniu prezydenta Rafała Bruskiego. Festiwal **Oko nigdy nie śpi** jest bardzo oryginalny i wyjątkowy, cieszę się, że taka impreza odbywa się w naszym mieście. Organizatorzy mają wyjątkową zdolność pozyskiwania przyjaciół – stąd wsparcie miasta, województwa i instytucji kultury. Życzę udanego festiwalu i niesamowitych wrażeń”.

**Marta Filipiak:** „Dziękujemy za te miłe słowa. Chciałam podziękować urzędowi marszałkowskiemu, miastu Bydgoszcz, MKiDN, Galerii Miejskiej bwa, Miejskiemu Centrum Kultury, Pałacowi Ostromecko oraz firmie Moderator Inwestycje. Dodam, że patronat nad imprezą objęła **Ambasada Japonii** w związku ze stuleciem nawiązania kontaktów dyplomatycznych między Polską a Japonią”.

**Prof. Zbigniew Mikołejko:** „Słowo ‚gra‘ wywołuje w nas straszny zgiełk, bo pojawia się w ogromnej masie znaczeń, które się wykluczają. W gruncie rzeczy, mówiąc ‚gra‘, powinniśmy powiedzieć **‚los‘ lub ‚życie‘**. Świat jest teatrem, w którym aktorzy kolejno wychodzą na scenę i znikają. Podstawowa gra to **gra z nicością** – bytujemy w nicości i to jest horyzont naszego istnienia. Gramy o najwyższą stawkę, o to, by nasze życie miało sens. Gra jest tożsama z troską: troszczymy się o siebie, grając w różne rzeczy, a najważniejszą przestrzenią tej gry przeciw nicości i przemijaniu jest **sztuka**”.

**Grzegorz Pleszyński (Artysta i Kurator):** „Zajmowanie się sztuką stwarza pozory oderwania się od świata, ale to tylko powierzchnia. Pod nią kryją się niezwykłe pokłady innego widzenia. Zacznę od wystawy fotografii **Marcina Giżyckiego**”.

**Marcin Giżycki (Artysta):** „Na początku lat 90. zainteresowałem się fotografią polaroidową w USA. Wynalazłem własną technikę, którą nazwałem **polarotypami** (później znanymi jako transfery polaroidowe). Są to właściwie grafiki robione za pomocą technologii fotograficznych. Część tych prac nazywam ‚grami planszowymi‘, bo tworzą labirynty układane ze znaków”.

**Grzegorz Pleszyński:** „Zapraszamy też na pokaz filmu **‚Wieczór‘**, który Marcin zrobił z grupą Czarny Karzeł. Polaroid był symbolem Ameryki i pop-artu. **Colette Lumiere** – ona nie chce mówić o sobie, chce wykonać performance. Powiem tylko o pracy ***Antydepresyjna opera Christofolo Colombo***, zrealizowanej z Czarnym Karłem. Marta Filipiak wykonała do niej niezwykłe stroje. Sztuka powinna poszukiwać tożsamości. Colette wcielała się w różne postacie, jak Mata Hari czy Olimpia, co uświadamia nam łatwość poszukiwania własnego ‚ja‘. Colette wykorzystuje odpady i śmieci do tworzenia pogłębionych kompozycji; współpracowała z takimi artystami jak Andy Warhol czy Lady Gaga. Zapraszam na jej performance”.

**Colette Lumiere:** „Yeah”.

**Eriko Makimura**, pianistka i performerka z Japonii, zaprezentowała się na płycie **Starego Rynku**. Jej występ to przedsmak rozpoczynającego się wkrótce festiwalu **„Oko Nigdy Nie Śpi”**.

Eriko Makimura jest pianistką i performerką. Dziś (27 czerwca) na Starym Rynku zagrała koncert. Niezwykły – towarzyszył mu m.in. ruch czy malowanie twarzy farbami. Artystka korzystała z licznych rekwizytów i elementów scenografii, wielokrotnie się przebierała.

Makimura jest gościem **Fundacji Czarny Karzeł**, która organizuje festiwal „Oko Nigdy Nie Śpi”. Cały **10-dniowy pobyt artystki w Bydgoszczy** rejestruje ekipa filmowa **Duńskiej Filmoteki**, która jest w trakcie tworzenia filmu o artystce.

Tegoroczny festiwal otworzy (30 czerwca) wystawa w **Galerii Miejskiej bwa**, wernisaż prac, instalacja i pokaz filmów artystów: **Colette Lumiere, Marcina Giżyckiego** oraz **Grzegorza Pleszyńskiego** i grupy Czarny Karzeł. Eriko Makimura zaprezentuje się jeszcze m.in. w **Pałacu Starym w Ostromecku** oraz w hali **Moderator Inwestycje** w Bydgoszczy, zaadaptowanej na studio filmowe, gdzie obecnie powstaje gigantyczna scenografia do serialu fantastycznego dla dzieci i młodzieży.

**„Oko Nigdy Nie Śpi” to festiwal skupiający artystów i naukowców** – święto sztuki, kultury i kreatywności. Motto tegorocznej edycji to **„gra”** i właśnie wokół tej idei będą sytuowały się wszystkie festiwalowe wydarzenia.

– Temat spotkań jest tylko pretekstem do nawiązania kontaktu, wymiany doświadczeń, dyskusji i powstawania oraz kontynuacji wspólnych projektów – opowiada **Jacek Puzinowski**. – Łączymy w jedną całość performance, literaturę, film, muzykę, wszelkie odmiany sztuki współczesnej, włączając w to m.in. **operę społeczną**. Dzięki temu podczas festiwalu rodzą się nowe idee, koncepcje artystyczne i społeczne – dodaje.

Wydarzenia festiwalowe odbywać się będą w **Bydgoszczy, Toruniu i Ostromecku**. Tegoroczna edycja festiwalu potrwa **od 30 czerwca do 4 lipca**.

Trudny język lokalny, błyskawiczne poczucie bliskości

Wywodzący się z Akashi spektakl muzyczny ***Tokihai-ma***, wyrażający urok miasta jako formę sztuki totalnej, **po raz pierwszy wystąpił za granicą.** Sceną była Bydgoszcz w północno-zachodniej Polsce. Pianistka **Eriko Makimura**, urodzona w Akashi i wychowana w Kobe, wraz z dziesięcioosobową grupą odwiedziła Polskę w roku stulecia nawiązania stosunków dyplomatycznych między oboma krajami. Poniżej wrażenia reportera, który był członkiem delegacji i występował na scenie.

Piękne miasto wody

Miasto leży około 3,5 godziny jazdy pociągiem ze stolicy, Warszawy. Bydgoszcz od wieków pełniła ważną rolę jako węzeł transportu wodnego. Z jej zabytkowych budynków emanuje bogata kultura, tworząc malownicze krajobrazy. To **ósme co do wielkości miasto w Polsce**, liczące około **360 tysięcy mieszkańców.** W samym centrum, na Starym Rynku, przebiega linia **18. południka** długości geograficznej wschodniej.

Festiwal sztuki tworzony przez obywateli

Występ odbył się w ramach **6. edycji festiwalu sztuki „Oko Nigdy Nie Śpi”.** Organizatorem jest grupa **„Czarny Karzeł”** – fundacja zrzeszająca artystów, prawników i sędziów. W tegorocznej edycji wzięło udział około 25 grup twórców, w tym malarze i performerzy. Wydarzenia rozgrywały się w galeriach i przestrzeni miejskiej od 30 czerwca do 4 lipca.

Relacje i integracja

Dziesięcioosobowa delegacja z Japonii była grupą, która przybyła z najdalszego zakątka świata – i została bardzo ciepło przyjęta. Podczas pobytu w **Ostromecku** pod Bydgoszczą uczestnicy nocowali razem i wspólnie spożywali posiłki, co naturalnie sprzyjało nawiązywaniu relacji. **Marta Filipiak** z komitetu organizacyjnego wyraziła nadzieję, że z tego spotkania zrodzi się nowa współpraca.

Reporter wspomina, że mimo bariery językowej próby posługiwania się polskim – zwroty takie jak **„Dzień dobry”** (j. jap. ジェン・ドブリ), **„Dziękuję”** (j. jap. ジンクィ) czy **„Bardzo smaczne”** (j. jap. バルト・ト・スマクィ) – spotykały się z uśmiechem i **pozwoliły błyskawicznie skrócić dystans** z lokalnymi mieszkańcami.

Japońska modlitwa i tradycja ukazane w mistyczny sposób

Podtytuł: Spektakl koncertowy *Tokihai-ma* – pierwszy występ zagraniczny w Polsce

W **Bydgoszczy**, mieście w północno-zachodniej Polsce, zaprezentowano spektakl ***Tokihai-ma*** – formę sztuki totalnej łączącą muzykę i teatr. Podczas tego **pierwszego zagranicznego występu** około **100 mieszkańców** podziwiało widowisko przesiąknięte urokiem japońskiego miasta Akashi.

O projekcie

Pierwowzorem *Tokihai-ma* (co oznacza *Czas jest teraz*) była książka ***Akashi-bon*** – zbiór felietonów o czasie i morzu publikowanych w lokalnej gazecie. Adaptacji i reżyserii podjęła się pianistka **Eriko Makimura**, urodzona w Akashi i dorastająca w Kobe, która obecnie odnosi sukcesy głównie w Europie. Wcześniej spektakl był wystawiany pięciokrotnie w Akashi i Kobe.

Kontekst festiwalu

Występ odbył się w ramach festiwalu sztuki **„Oko Nigdy Nie Śpi”** organizowanego w Bydgoszczy. Była to **szósta edycja** festiwalu, w której wzięło udział około 25 grup artystów. W tym roku wydarzenie zyskało status **oficjalnego projektu upamiętniającego 100-lecie nawiązania stosunków dyplomatycznych** między Japonią a Polską. Z Japonii na występy przybyło 10 osób.

Przebieg widowiska

Scenerią była rozległa hala po dawnej fabryce, dziś służąca jako studio filmowe. Pośrodku ustawiono pianino, a w tle zawieszono tradycyjne japońskie **flagi rybackie tairyo-bata**, tworząc unikalną scenografię na tę jedną noc.

Spektakl otworzyła licytacja prowadzona przez **Teppei Miyazakiego** (31 lat), reprezentującego Federację Spółdzielni Rybackich w Akashi, który **przyciągnął uwagę widzów dynamicznym rytmem licytatorskich zawołań.**

Dalsza część spektaklu opierała się na filozofii **Pięciu Elementów (Gogyo)**, według której wszechświat składa się z pięciu pierwiastków. W segmencie poświęconym „Ogniowi” **Eriko Makimura** wykonała eleganckie utwory na pianinie ozdobionym czerwonymi lampionami.

Reakcje

**Marta Filipiak**, szefowa grupy **Czarny Karzeł** organizującej festiwal, wyraziła najwyższe uznanie: „W spektaklu dało się **wyczuć korzenie Japonii i Akashi.** To wspaniałe, że Polska i Japonia **nawiązały więź poprzez kulturę**”.

Agata Buzek, Anita Sokołowska i Sandra Korzeniak** wezmą udział w nowym projekcie bydgoskiej fundacji **Czarny Karzeł**. Film *Kwiat paproci* otworzy serię 13 baśni zebranych pod wspólnym tytułem ***Klechdy domowe***.

*Kwiat paproci* to historia chłopca, który w noc świętojańską wyruszy w pełną niebezpieczeństw podróż w poszukiwaniu magicznej rośliny. Jak głosi legenda, jej znalazca posiądzie wielkie bogactwo, a może i szczęście. W drodze przez tajemniczy las młody bohater spotyka fantastyczne stworzenia i istoty spoza naszego świata, by w końcu zmierzyć się ze swoją ciemną stroną i naiwnymi złudzeniami o łatwej drodze do szczęścia. Film jest przeznaczony przede wszystkim dla dzieci i młodzieży, jednak i widzowie dorośli z pewnością odnajdą w nim coś dla siebie, powracając myślami do swoich dziecięcych wspomnień.

Film zostanie nakręcony w postindustrialnej bydgoskiej hali przy ul. Rycerskiej 22. Pomieszczenia dawnego urzędu celnego zamienione zostały w **studio filmowe**. W technice **papier mâché** powstaje ogromny baśniowy las – naturalnej wielkości drzewa oraz wielkoformatowy obraz o powierzchni aż **180 m kw.** Ręcznie wykonane zostały papierowe rośliny: runo leśne, paprocie, krzewy.

– Tworzymy wiejskie chałupy, drogi, mroczną grotę, malowane tła. Budujemy widowiskowe makiety pejzaży, potrzebne do efektów specjalnych. Ręcznie rzeźbimy, szyjemy i odlewamy lalki, które wezmą udział w filmie, m.in. koty, kruki, nietoperze, ważki. **Stosujemy zarówno tradycyjne metody pracy, jak i innowacyjne rozwiązania technologiczne.** Eksperymentujemy z mechatroniką i silikonem. Zaprojektowaliśmy kilkadziesiąt unikatowych kostiumów, a wszystkie tkaniny barwimy ręcznie dla uzyskania szlachetnej, niepowtarzalnej barwy – mówi **Marta Filipiak**, założycielka fundacji Czarny Karzeł.

Za scenariusz odpowiada prof. **Zbigniew Mikołejko**. Reżyserią wraz nim zajmie się Filipiak. W projekcie wezmą udział popularne aktorki: laureatka Orła Agata Buzek, dobrze znana bydgoskiej publiczności Anita Sokołowska oraz Sandra Korzeniak.

Zdjęcia do filmu ruszają **15 września**. Zaplanowano 20 dni zdjęciowych. Choć *Kwiat paproci* otrzymał dofinansowanie z Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej, wciąż brakuje pieniędzy na jego dokończenie.

– Nie zostało nam wiele czasu, dlatego że hala nie jest ogrzewana i musimy zakończyć prace przed zimą. To bardzo drogi projekt, dlatego cały czas zbieramy pieniądze – mówi prof. Mikołejko. Inicjatywę można wesprzeć poprzez wpłatę na internetową zrzutkę.