Festiwal Oko Nigdy Nie Śpi

Od tysięcy lat wykorzystywany w mistycznych rytuałach do kontaktowania się ze sferą sacrum, transcendencją lub duchami, trans budzi też od stuleci ciekawość badaczy. Ostatecznie poszukiwania naukowej teorii świadomości nie przyniosły wciąż satysfakcjonującej odpowiedzi. Te zaś, które uważa się za najbardziej obiecujące, **znoszą granicę pomiędzy tym, co żywe i nieożywione, psychiką i fizyką.** Trans, jako zjawisko wyrastające z fizycznej i chemicznej stymulacji, a jednocześnie jako graniczne doświadczenie, uwalniające podmiot od jednostkowych uwikłań i ograniczeń, jest dziś równie nośny jak w transformacyjnych latach dziewięćdziesiątych. W kolejnych pokoleniach powraca kultura całonocnych klubowych rytuałów. **Rytm połączony z działaniem substancji zwiększających wydolność organizmu i psychodelików budzi skojarzenia pomiędzy obrzędowością szamanizmu i kulturą rave.**

Rosnąca popularność tej ostatniej wydaje się odpowiadać na pytanie: dlaczego transem interesuje się wciąż tak wiele osób. Wielowymiarowy, zakorzeniony w ciele a zarazem ponadindywidualny, wspólnotowy i równościowy – **trans jest zjawiskiem, które jak żadne inne odzwierciedla ducha post-pandemicznej współczesności.** Z jednej strony odnosi się do znanych z animistycznych praktyk religijnych relacji człowieka z innymi gatunkami i otoczeniem, od których jest zależny. Międzygatunkowa współzależność nigdy nie była tak odczuwalna jak obecnie, kiedy średnie letnie temperatury w Europie czynią katastrofę klimatyczną czymś zupełnie realnym nawet dla niedowiarków.

Z drugiej strony **trans jest odpowiedzią na samotność ukształtowanych przez indywidualistyczną kulturę jednostek,** dostarczając egzystencjalną i metafizyczną równość jako odtrutkę na korporacyjno-kulturowe wyobcowanie. Pozwala przekroczyć granice tego, co męczące, zapomnieć o miejscach, w których, na co dzień, obowiązuje przemoc stosunków ekonomicznych, relacji władzy lub wiedzy, wreszcie administracyjnych regulacji. Przypomina o fragmentaryczności doświadczenia i tęsknocie za połączeniem z pozostałymi a zarazem o materialnym zakorzenieniu w ciele wszelkich metafizycznych złudzeń.

**Marta Filipiak (Dyrektorka Festiwalu):** „Będziemy w transowej atmosferze, bo hasłem jest **trans**. Mam przyjemność otworzyć festiwal i wystawę **Wojtka Radtke *We the Water / My Woda***. Ale zanim powiemy więcej, chciałabym poprosić dyrektorkę galerii BWA w Bydgoszczy, Karolinę Leśnik-Patelczyk, która jak co roku udostępnia nam przestrzeń galerii, za co bardzo dziękujemy”.

**Karolina Leśnik-Patelczyk (Dyrektorka Galerii Miejskiej BWA):** „Witam wszystkich artystów i odbiorców – państwo są najwierniejszą publicznością, co roku spotykamy te same twarze, a koło entuzjazmu się powiększa. To ósma edycja Oka, w której uczestniczę. Robiliśmy różne projekty: od wystawy Joanny Rajkowskiej, po prace Topora, Roberta Kuśmirowskiego czy Marka Chlandy. Moja historia z festiwalem zaczęła się w 2016 roku od niefortunnej wyprawy do Lubostronia podczas burzy, gdzie w busie poznałam panią Krysię Bulert, która nakreśliła mi obraz bydgoskiej kultury. Cieszę się, że w tym roku mamy wystawę Wojtka Radtke oraz ekspozycję ***Medycyna kolekcji*** z udziałem zbiorów rodziny Szmytów. Dziękuję panu Tomkowi Zielińskiemu, który od lat stoi na wysokości zadania”.

**Kamil Chojnicki (w imieniu organizatorów):** „Dziękuję wszystkim za tak liczne przybycie i wspaniałą energię. Jestem po raz pierwszy wśród organizatorów, co jest dla mnie zaszczytem. Chciałbym poprosić o głos naszego gościa, wicemarszałka województwa kujawsko-pomorskiego, pana **Zbigniewa Ostrowskiego**”.

**Zbigniew Ostrowski (Wicemarszałek Województwa):** „To **dziesiąta edycja festiwalu**, a ja po raz dziewiąty jestem na inauguracji. Pomysły tego wydarzenia dotykają mojej istoty i humanistycznej niespokojności. Anda Rottenberg wymyśliła w tym roku **‚trans‘** – słowo wieloznaczne, pozwalające przemieszczać się między różnymi strukturami. W dzisiejszych niespokojnych czasach sztuka jest azylem i prawdziwym dobrem. Widzę w tym haśle przenikanie się różnych rodzajów sztuk i kanałów kulturowych. Gratuluję twórcom: Marcie Filipiak, Grzegorzowi Pleszyńskiemu i Czarnemu Karłowi – stworzyliście jakości nieprzemijające dla tego regionu”.

**Anda Rottenberg:** „Przyjeżdżam tu za każdym razem, bo czar tego stowarzyszenia jest nieodparty; zakochałam się w Karłach po obejrzeniu opery o Phoebe Hicks w Ostromecku. Temat **‚trans‘** rzuciłam Marcie, a ona go od razu chwyciła. Mnie pociągnęło w tym pojęciu coś innego niż transformacja czy transgresja – zajmuję się ostatnio **transpłciowością**, która jest w naszym kraju źle widziana. Zainteresowałam się tym w Luwrze, patrząc na rzeźbę Berniniego *Androgyn*. Pisałam też o świętej Wilgefortis, która urodziła się chłopcem, ale urosły jej piersi. W antyku osoby transpłciowe były czczone. Pojęcie trans jest uniwersalne i pojemne, dziękuję za przyjęcie tego tematu”.

**Robert Kuśmirowski (Kurator):** „Mam szczęście spotykać znamienite osoby, które dają mi nadzieję, że trud krzątania się wokół sztuki ma sens. Dostałem do dyspozycji całą Bydgoszcz – od Młynów Rothera po **Exploseum**. Przedstawiam państwu Wojtka Radtke, który jako badacz-naukowiec zabrał się za temat wody. Udowodnił, że woda ma wiele dróg i struktur – od modernistycznych po neogotyckie. Sam dźwięk przepuszczany przez wodę stawia ją w innym układzie. Oddaję mu głos”.

**Wojtek Radtke (Artysta):** „Dziękuję za zaproszenie do tego ‚transu‘. Ja również zakochuję się w tym Karle i ludziach, którzy tworzą tę energię. Wystawa jest o nas, nie o mnie”.

**Marta Filipiak (na zakończenie):** „Nasze Oko powstaje dzięki wsparciu partnerów: województwa kujawsko-pomorskiego oraz miasta Bydgoszcz, za co bardzo dziękujemy. Zapraszam na wystawę!”.

W tym roku, **dziesiąte już OKO**, gościć będzie artystki i artystów zaproszonych między innymi przez **Roberta Kuśmirowskiego**, wielokrotnie nagradzanego artystę wizualnego, performera, autora instalacji i fotografii, „fałszerza rzeczywistości”, którego znakiem firmowym stały się **iluzyjne rekonstrukcje fikcyjnych albo alternatywnych przestrzeni,** takie jak Double V, Bunkier, Kanał, czy Tężnia. Twórca występuje tym razem w roli selekcjonera, zapraszającego wybrane przez siebie osoby do udziału w jednej z kilku sekcji wystawy, zlokalizowanej w bydgoskim **EXPLOSEUM**. Wystawa – zatytułowana przez kuratora ***EXP(L)O*** – odniesie się do historii obiektu, fabryki broni z czasów II wojny światowej. Realizowane specjalnie dla przestrzeni prace będą testować możliwość emocjonalnej regeneracji kompleksu i przepracowania jej traumatycznej przeszłości.

Tradycją OKA jest organizacja jednej z wystaw we współpracy z **Galerią Miejską bwa w Bydgoszczy**. Podczas jubileuszowej edycji na zaproszenie Roberta Kuśmirowskiego swoją indywidualną wystawę, p.t. ***WE THE WATER/ MY WODA*** – poświęconą granicy między żywymi ciałami i determinującym ich istnienie wodnym środowiskiem, pokaże tu **Wojtek Radtke**.

Tegoroczna edycja OKA przypomina również postać **Marcina Giżyckiego**, zmarłego pod koniec 2022 roku, reżysera filmów animowanych i dokumentalnych, krytyka oraz historyka sztuki i filmu, wykładowcy Rhode Island School of Design w Providence (USA), Polsko-Japońskiej Akademii Technik Komputerowych w Warszawie oraz pomysłodawcy i wieloletniego dyrektora artystycznego Międzynarodowego Festiwalu Filmów Animowanych ANIMATOR w Poznaniu. W hołdzie dla dokonań twórcy Fundacja Czarny Karzeł przedstawi filmową adaptację jednego z ostatnich, niedokończonych filmów reżysera: ***Niedokończone życie Phoebe Hicks***.