Dziesiąta, jubileuszowa edycja festiwalu odbyła się w dniach 10–13 sierpnia 2023 roku w Bydgoszczy pod hasłem „TRANS”, które zaproponowała Anda Rottenberg. Program eksplorował szeroko rozumianą transgresję, odmienne stany świadomości oraz zacieranie granic między różnymi dyscyplinami sztuki, nauką i codziennością. Jednym z najważniejszych wydarzeń była kuratorowana przez Roberta Kuśmirowskiego wystawa EXP(L)O w bydgoskim Exploseum, badająca możliwość emocjonalnej regeneracji terenów po dawnej fabryce broni. W Galerii Miejskiej bwa zaprezentowano ekspozycję Wojtka Radtke MY WODA, a w hołdzie dla zmarłego Marcina Giżyckiego odbył się pokaz jego filmu Niedokończone życie Phoebe Hicks. Całość uzupełniły liczne performansy, debaty oraz występy Społecznego Chóru Czarnego Karła, kontynuujące tradycję nieprzypadkowych spotkań artystycznych.
Transowe przeżycia i relacje o nich łączy metafora podróży.
Wiele osób mówi o transie jako o rodzaju mentalnej wędrówki, której celem jest odkrycie „właściwych połączeń” pomiędzy sferami i wydarzeniami, niejasnych w „dziennej” egzystencjalnej perspektywie. Senna logika rozwoju sytuacji i związanych z nią przeżyć, poczucie przebudowania własnych relacji z otoczeniem, nowego włączenia we wspólnotę doświadczania ustanawia nowy porządek rzeczywistości. Podważa i relatywizuje przy tym nierzadko porządki ustalone przez obowiązujące poza nią ekonomiczne, instytucjonalne i ideologiczno-symboliczne perspektywy.
Trans i sen były ważnymi kontrkulturowymi źródłami impulsów dla przełomowych zjawisk sztuki XX wieku. Do najistotniejszych jej twórców należeli filmowcy, przemawiający wprost intensywnie morfującym, płynnym językiem obrazów. Siergiej Paradżanow, Bogdan Dziworski, bracia Stephen i Timothy Quay, Guy Maddin, Marcin Giżycki, wszyscy oni byli bohaterami pierwszego bydgoskiego festiwalu OKO nigdy nie śpi. Dziesięć lat później osoby tworzące imprezę powracają do kontrkulturowych inspiracji i ważnych dla siebie postaci, by raz jeszcze spróbować językiem transu opowiedzieć o zmieniającej się na naszych oczach współczesności.
Gala otwarcia festiwalu
Transkrypcja fragmentów nagrania dokumentującego otwarcie dziesiątej, jubileuszowej edycji festiwalu, która odbyła się w 2023 roku pod hasłem „TRANS”:
Marta Filipiak (Dyrektorka Festiwalu): „Będziemy w transowej atmosferze, bo hasłem jest trans. Mam przyjemność otworzyć festiwal i wystawę Wojtka Radtke We the Water / My Woda. Ale zanim powiemy więcej, chciałabym poprosić dyrektorkę galerii BWA w Bydgoszczy, Karolinę Leśnik-Patelczyk, która jak co roku udostępnia nam przestrzeń galerii, za co bardzo dziękujemy”.
Karolina Leśnik-Patelczyk (Dyrektorka Galerii Miejskiej BWA): „Witam wszystkich artystów i odbiorców – państwo są najwierniejszą publicznością, co roku spotykamy te same twarze, a koło entuzjazmu się powiększa. To ósma edycja Oka, w której uczestniczę. Robiliśmy różne projekty: od wystawy Joanny Rajkowskiej, po prace Topora, Roberta Kuśmirowskiego czy Marka Chlandy. Moja historia z festiwalem zaczęła się w 2016 roku od niefortunnej wyprawy do Lubostronia podczas burzy, gdzie w busie poznałam panią Krysię Bulert, która nakreśliła mi obraz bydgoskiej kultury. Cieszę się, że w tym roku mamy wystawę Wojtka Radtke oraz ekspozycję Medycyna kolekcji z udziałem zbiorów rodziny Szmytów. Dziękuję panu Tomkowi Zielińskiemu, który od lat stoi na wysokości zadania”.
Kamil Chojnicki (w imieniu organizatorów): „Dziękuję wszystkim za tak liczne przybycie i wspaniałą energię. Jestem po raz pierwszy wśród organizatorów, co jest dla mnie zaszczytem. Chciałbym poprosić o głos naszego gościa, wicemarszałka województwa kujawsko-pomorskiego, pana Zbigniewa Ostrowskiego”.
Zbigniew Ostrowski (Wicemarszałek Województwa): „To dziesiąta edycja festiwalu, a ja po raz dziewiąty jestem na inauguracji. Pomysły tego wydarzenia dotykają mojej istoty i humanistycznej niespokojności. Anda Rottenberg wymyśliła w tym roku ‚trans‘ – słowo wieloznaczne, pozwalające przemieszczać się między różnymi strukturami. W dzisiejszych niespokojnych czasach sztuka jest azylem i prawdziwym dobrem. Widzę w tym haśle przenikanie się różnych rodzajów sztuk i kanałów kulturowych. Gratuluję twórcom: Marcie Filipiak, Grzegorzowi Pleszyńskiemu i Czarnemu Karłowi – stworzyliście jakości nieprzemijające dla tego regionu”.
Anda Rottenberg: „Przyjeżdżam tu za każdym razem, bo czar tego stowarzyszenia jest nieodparty; zakochałam się w Karłach po obejrzeniu opery o Phoebe Hicks w Ostromecku. Temat ‚trans‘ rzuciłam Marcie, a ona go od razu chwyciła. Mnie pociągnęło w tym pojęciu coś innego niż transformacja czy transgresja – zajmuję się ostatnio transpłciowością, która jest w naszym kraju źle widziana. Zainteresowałam się tym w Luwrze, patrząc na rzeźbę Berniniego Androgyn. Pisałam też o świętej Wilgefortis, która urodziła się chłopcem, ale urosły jej piersi. W antyku osoby transpłciowe były czczone. Pojęcie trans jest uniwersalne i pojemne, dziękuję za przyjęcie tego tematu”.
Robert Kuśmirowski (Kurator): „Mam szczęście spotykać znamienite osoby, które dają mi nadzieję, że trud krzątania się wokół sztuki ma sens. Dostałem do dyspozycji całą Bydgoszcz – od Młynów Rothera po Exploseum. Przedstawiam państwu Wojtka Radtke, który jako badacz-naukowiec zabrał się za temat wody. Udowodnił, że woda ma wiele dróg i struktur – od modernistycznych po neogotyckie. Sam dźwięk przepuszczany przez wodę stawia ją w innym układzie. Oddaję mu głos”.
Wojtek Radtke (Artysta): „Dziękuję za zaproszenie do tego ‚transu‘. Ja również zakochuję się w tym Karle i ludziach, którzy tworzą tę energię. Wystawa jest o nas, nie o mnie”.
Marta Filipiak (na zakończenie): „Nasze Oko powstaje dzięki wsparciu partnerów: województwa kujawsko-pomorskiego oraz miasta Bydgoszcz, za co bardzo dziękujemy. Zapraszam na wystawę!”.
Bydgoski festiwal OKO NIGDY NIE ŚPI ma już dziesięć lat.
Impreza organizowana przez działającą od 2008 roku Fundację Czarny Karzeł jest jedną z bardziej oryginalnych inicjatyw zlokalizowanych z dala od centralnych krajowych ośrodków kulturalnych. Specyfiką OKA jest połączenie różnych dyscyplin artystycznych w jednym wydarzeniu, którego scenerię często stanowią nieoczywiste architektoniczne i plenerowe sceny.
Tegoroczna edycja odbywa się pod hasłem „Trans”, które zaproponowała krytyczka, kuratorka i organizatorka życia artystycznego, Anda Rottenberg. Odniosła się tym samym do korzeni imprezy, która wyrasta z tradycji transgresyjnych praktyk performatywnych. Czyli takich, które (często fizycznie) naruszają zdefiniowane granice obyczajowe, tożsamościowe, albo materialne. Zacierają nierzadko przy tym podziały, które obowiązują między dyscyplinami artystycznymi, nauką, praktyką kulturową, czy – ze względów rynkowych – instytucjonalnymi obiegami ich dystrybucji. W praktyce, dla odbiorczyń i odbiorców oznacza to zatarcie rozgraniczeń między tym, co znane i nieznane, realne i fantastyczne, przyswojone i dzikie, ludzkie i nieludzkie, żywe i martwe, publiczne i prywatne, jawą i snem.
„Trans” jako temat festiwalu będzie interpretowany szeroko. Interesować będzie twórców zarówno jako odmienny stan świadomości i ekstatyczna technika inicjacyjna właściwa kulturom szamańskim i animistycznym, jak i jako świecka praktyka społeczna, np. rozpowszechniona w ostatnich dekadach za sprawą nocnej kultury klubowej, przeciwstawiająca się neoliberalnemu indywidualizmowi, materialnym nierównościom a także, nierzadko, alienującym i dyscyplinującym regulacjom prawnym i biopolitycznym.
W tym roku, dziesiąte już OKO, gościć będzie artystki i artystów zaproszonych między innymi przez Roberta Kuśmirowskiego, wielokrotnie nagradzanego artystę wizualnego, performera, autora instalacji i fotografii, „fałszerza rzeczywistości”, którego znakiem firmowym stały się iluzyjne rekonstrukcje fikcyjnych albo alternatywnych przestrzeni, takie jak Double V, Bunkier, Kanał, czy Tężnia. Twórca występuje tym razem w roli selekcjonera, zapraszającego wybrane przez siebie osoby do udziału w jednej z kilku sekcji wystawy, zlokalizowanej w bydgoskim EXPLOSEUM. Wystawa – zatytułowana przez kuratora EXP(L)O – odniesie się do historii obiektu, fabryki broni z czasów II wojny światowej. Realizowane specjalnie dla przestrzeni prace będą testować możliwość emocjonalnej regeneracji kompleksu i przepracowania jej traumatycznej przeszłości.
Tradycją OKA jest organizacja jednej z wystaw we współpracy z Galerią Miejską bwa w Bydgoszczy. Podczas jubileuszowej edycji na zaproszenie Roberta Kuśmirowskiego swoją indywidualną wystawę, p.t. WE THE WATER/ MY WODA – poświęconą granicy między żywymi ciałami i determinującym ich istnienie wodnym środowiskiem, pokaże tu Wojtek Radtke.
Tegoroczna edycja OKA przypomina również postać Marcina Giżyckiego, zmarłego pod koniec 2022 roku, reżysera filmów animowanych i dokumentalnych, krytyka oraz historyka sztuki i filmu, wykładowcy Rhode Island School of Design w Providence (USA), Polsko-Japońskiej Akademii Technik Komputerowych w Warszawie oraz pomysłodawcy i wieloletniego dyrektora artystycznego Międzynarodowego Festiwalu Filmów Animowanych ANIMATOR w Poznaniu. W hołdzie dla dokonań twórcy Fundacja Czarny Karzeł przedstawi filmową adaptację jednego z ostatnich, niedokończonych filmów reżysera: Niedokończone życie Phoebe Hicks.
2 stycznia @ 08:00 - 17:00
Poprzednie
edycje:
Oko nigdy nie śpi X „TRANS” (2023)
Markdown Live Preview Reset Copy Export PDF 1 2 Alfabetyczny spis artystów, prelegentów i grup biorących udział w dziesiątej edycji festiwalu Oko nigdy nie śpi (2023), odbywającej się pod hasłem „TRANS”:
- Agressiva 69 – koncert w ramach wystawy E X P [ L ] O.
- Janusz Bałdyga – performance JAKA CHORĄGIEW WIEJE NAD MOIM MIASTEM wg AZ, z cyklu Pytanie o barwę.
- Monika i Tomasz Bielakowie – udział w wystawie E X P [ L ] O.
- Sławek Brzoska – prezentacja w ramach wystawy Medycyna kolekcji (kolekcja Grzegorza Schmidta).
- Piotr Bujak – udział w wystawie E X P [ L ] O.
- Teresa Bujnowska – prezentacja w ramach wystawy Medycyna kolekcji.
- Justyna Celeda – performance Corpuscle.
- Marek Chlanda – prezentacja w ramach wystawy Medycyna kolekcji.
- Chór Społeczny Czarnego Karła – występ Trans kończy się na stopach czyli globalne ocieplenie.
- Stanisław Dróżdż – prezentacja w ramach wystawy Medycyna kolekcji.
- Kuba Elwertowski – instalacja Transfobia 0.0 free.
- Marta Fic – udział w wystawie E X P [ L ] O.
- Marcin Giżycki – pokaz filmu Niedokończone życie Phoebe Hicks (reżyseria wraz z G. Pleszyńskim) oraz retrospektywa animacji i dokumentów.
- Artur Grejner – udział w wystawie E X P [ L ] O.
- Elżbieta Jeznach – spektakl Biuro snów zagubionych – Mgiełka dla Marcina.
- Koji Kamoji – prezentacja w ramach wystawy Medycyna kolekcji.
- Grzegorz Klaman – udział w wystawie E X P [ L ] O.
- Cezary Klimaszewski – udział w wystawie E X P [ L ] O.
- Jarosław Kozłowski – prezentacja w ramach wystawy Medycyna kolekcji.
- Tomasz Krzpiet – udział w wystawie E X P [ L ] O.
- Waldemar Kuligowski – wykład Odmienne algorytmy kultury: sny, transe, ekstazy.
- Piotr Kumor – performance Śląsk, czarne złoto i inne legendy.
- Moshe Kupferman – prezentacja w ramach wystawy Medycyna kolekcji.
- Robert Kuśmirowski – kurator wystawy E X P [ L ] O.
- Andrzej Leśnik – prezentacja w ramach wystawy Medycyna kolekcji.
- Jarosław Lustych – udział w wystawie E X P [ L ] O.
- Agnieszka Łukaszewska – udział w wystawie E X P [ L ] O.
- Dominika Macocha – udział w wystawie E X P [ L ] O.
- Hanna Margolis – prowadzenie spotkania filmowego.
- Eugeniusz Markowski – prezentacja w ramach wystawy Medycyna kolekcji.
- Honorata Martin – udział w wystawie E X P [ L ] O.
- Brian Michaels – performance Being Jewish in Deutschland – A stund up tragedy.
- Arun Milcarz – sceniczna opowieść reporterska Mistyczna Syberia.
- Katherine Newton – performance Corpuscle.
- Jerzy Nowosielski – prezentacja w ramach wystawy Medycyna kolekcji.
- Marcin Oleś – koncert na rzece.
- Patryk Paliwoda – udział w wystawie E X P [ L ] O.
- Urszula Pieregończuk – udział w wystawie E X P [ L ] O.
- Rafał „Rufus” Pietrowicz – pokaz filmu Blask.
- Alicja Pilarczyk – performance Corpuscle.
- Józef Żuk Piwkowski – fragmenty performance KSW / Księga Słów Wszystkich.
- Grzegorz Pleszyński – pokaz filmu Niedokończone życie Phoebe Hicks oraz występ Trans kończy się na stopach czyli globalne ocieplenie.
- Izabela Plucińska – pokaz filmu 98kg.
- Wojtek Radke / Radtke – wystawa indywidualna WE THE WATER / MY WODA oraz udział w wystawie E X P [ L ] O.
- Anda Rottenberg – spotkanie autorskie wokół hasła Trans.
- Zofia Rydet – prezentacja w ramach wystawy Medycyna kolekcji.
- Radosław Skóra – udział w wystawie E X P [ L ] O.
- Mikołaj Smoczyński – prezentacja w ramach wystawy Medycyna kolekcji.
- Andrzej Sobiepan – udział w wystawie E X P [ L ] O.
- Kajetan Sosnowski – prezentacja w ramach wystawy Medycyna kolekcji.
- Antoni Starczewski – prezentacja w ramach wystawy Medycyna kolekcji.
- Jonasz Stern – prezentacja w ramach wystawy Medycyna kolekcji.
- Tadeusz Sudnik – koncert na rzece.
- Maciej Szańkowski – prezentacja w ramach wystawy Medycyna kolekcji.
- Marek Szczęsny – prezentacja w ramach wystawy Medycyna kolekcji.
- Andrzej Szewczyk – prezentacja w ramach wystawy Medycyna kolekcji.
- Maciej Szymborski – instalacja Transfobia 0.0 free.
- Agnieszka Taborska – spotkania autorskie Pożegnanie z Surrealizmem i Dzienniki Intymne oraz wykład Transy spirytystek i surrealistów.
- Monika Szwed – prezentacja w ramach wystawy Medycyna kolekcji.
- Agnieszka Szultk – udział w wystawie E X P [ L ] O.
- Tomasz Tatarczyk – prezentacja w ramach wystawy Medycyna kolekcji.
- Anna Waszczuk – udział w wystawie E X P [ L ] O.
- Ryszard Winiarski – prezentacja w ramach wystawy Medycyna kolekcji.
- Jerzy Wroński – prezentacja w ramach wystawy Medycyna kolekcji.
- Marta Zgierska – udział w wystawie E X P [ L ] O.