Oko nigdy nie śpi XI „EXPERYMENT” (2024)
Jedenasta edycja festiwalu odbyła się w dniach 8–11 sierpnia 2024 roku pod hasłem „EXPERYMENT”, a jej głównymi arenami były pałac w Myślęcinku, Galeria Miejska bwa oraz fordońska synagoga. Motywem przewodnim stało się połączenie „OKA z UCHEM”, co przełożyło się na liczne działania badające obszar dźwięku, synestezji oraz procesów twórczych zawieszonych między teorią a praktyką. Kluczową rolę odegrał Robert Kuśmirowski, który stworzył wystawę obiektów generujących dźwięk oraz zaaranżował performatywne studia dźwiękowe dla zaproszonych artystów. Program uzupełniły tak różnorodne wydarzenia jak koncert Jerzego Mazzolla Muzyka dla Koni, instalacje w palmiarni oraz pokaz nagradzanego filmu animowanego Joko Izabeli Plucińskiej. Ważnym elementem edycji były także rezydencje artystyczne w prywatnych mieszkaniach, warsztaty sound-paintingu oraz performance SPIRALA – BUNKRY z udziałem Społecznego Chóru Czarnego Karła.
Tegoroczny, XI. festiwal oko nigdy nie śpi
powraca do marzenia o experymencie
– zdarzenia zawieszonego w pół skoku
pomiędzy tym, co wiemy i co sprawdzone
– a tym co, być może, wciąż jest możliwe.
OKO będzie połączone z UCHEM
Festiwal OKO Nigdy Nie Śpi 2024
(BIK lipiec–sierpień 2024)
Tekst: Fundacja Czarny Karzeł
Tegoroczny, XI Festiwal OKO Nigdy Nie Śpi powraca do marzenia o eksperymencie: zdarzenia zawieszonego w pół skoku pomiędzy tym, co wiemy i co sprawdzone, a tym, co być może i co wciąż jest możliwe.
Termin „eksperyment” odnosi się do potężnej tradycji sztuki nowoczesnej. Co więcej, jako jeden z nielicznych wciąż pozostaje od ponad stu lat otwarty i aktualny w kolejnych generacjach, pomimo zmieniających się form i kontekstów działania sztuki.
Jako osobna niemal dyscyplina eksperyment zadomowił się w sztuce na dobre w okresie powojennym. Prawdziwą karierę w języku sztuki zrobił dopiero w latach 60. i 70., a więc w czasach neoawangardy i postawangardy. Powiązanie działania twórczego z ryzykiem i przeniesienie ciężaru aktu artystycznego z rezultatu na proces, a nawet na samą koncepcję dzieła, było wynalazkiem pierwszej awangardy. Wczesnych artystycznych eksperymentów nie określano jednak jeszcze w ten sposób. Dopiero rewolucja edukacyjna oraz kariera nauk przyrodniczych i ścisłych w połączeniu z eksplozją mediów masowych utorowały słownikowi eksperymentu drogę do, elitarnego wówczas, dyskursu publicznego; w dodatku od razu w wydaniu powiązanym z autorytetem wiedzy.
Paradoksalnie, sztuka postakademicka od razu pragnęła zbliżenia z rzeczywistością, chciała wchłaniać prawdziwe dźwięki tła, zburzyć hierarchię i wartościujące rozróżnienia pomiędzy obrazami. Stąd związki awangardy z rewolucyjnymi utopiami społecznymi. Inna odmiana sztuki awangardowej orbitowała wokół dekadencji, przestrzeni krytycznie odnoszącej się do skazanych na porażkę, jak później się okazało, strategii związanych z kwestionowaniem symbolicznych (a nawet modernizacyjnych) porządków władzy.
W tym roku bydgoskie OKO będzie połączone z UCHEM, kładąc główny akcent na eksperyment w obszarze dźwięku. Temat jego XI edycji nawiązuje nie tylko do tradycji Chóru Czarnego Karła (Fundacja Czarny Karzeł jest organizatorem festiwalu), ale też emergentnie wynika z rozproszonych inspiracji i pojedynczych spotkań/sytuacji pomiędzy twórcami zaproszonymi do tegorocznego wydarzenia. Bydgoszcz, miasto znane z wkładu w historię muzyki awangardowej i alternatywnej, ma silną tradycję interdyscyplinarnych działań wykorzystujących synestezję pomiędzy sensorium wizualnym i audialnym, żeby wymienić tylko obchodzący niedawno swoje trzydziestolecie klub Mózg.
OKO Nigdy Nie Śpi to wszak wydarzenie, które z tradycją obchodzi się raczej żarliwie niż krytycznie. Od kumulatywnych wartości, takich jak analiza i wiedza, woli niepowtarzalne wypróbowywanie i zanurzeniowe doświadczanie.
Do stworzenia aż dwóch scen/wystaw festiwalowych zaproszony został przez organizatorów ponownie Robert Kuśmirowski. Artysta nazywany „wielkim fałszerzem rzeczywistości” od wielu lat zafascynowany jest dźwiękiem. Jednym z jego najnowszych autorskich przedsięwzięć jest łączące dźwięk i obraz Phonomatic Studio, które buduje w Lublinie. Dla festiwalu Kuśmirowski stworzy dwie sceny: jedną performatywną, zlokalizowaną w synagodze w Fordonie, na którą złożą się zaaranżowane na potrzeby wydarzenia pojedyncze studia dźwiękowe dla zaproszonych twórców i otaczający je obóz festiwalowy; drugą będzie wystawa w Galerii Miejskiej bwa, której głównymi bohaterami będą rozmaite, niezwykłe obiekty generujące dźwięk. Kontekst współczesnych wydarzeń sprawia, że nie zabraknie na niej urządzeń o przeznaczeniu medycznym i militarnym. Przerzucą one konceptualny pomost między geopolityką lat 70. XX i 20. XXI wieku.
Gościnną bazą i kwaterą główną festiwalowych gości OKA 2024 będzie pałac w Myślęcinku. Tu też odbędzie się otwarcie imprezy, a w jego ramach intrygujący koncert Muzyka dla Koni w wykonaniu wybitnego klarnecisty yassowego Jerzego Mazzolla oraz Piotra Różyckiego grającego na oryginalnych organach Hammonda. Tu też przez cały czas trwania festiwalu działać będzie zaimprowizowany Nocny Bar OKA, miejsce nostalgicznych spotkań przyjaciół festiwalu, szczególnie tych nieobecnych.
Z Myślęcinka rozbiegać będą się miejskie ścieżki festiwalowe, wiodące do wielu niedostępnych na co dzień bydgoskich miejsc i obiektów. Jednym z nich jest tzw. Pałacyk, czyli pustostan dawnej odlewni żelaza; innymi będą prywatne bydgoskie mieszkania. W jednym z nich zlokalizowane będą twórcze pobyty-rezydencje dla artystek i artystów. W „mieszkaniu w wieży”, będącej architektoniczną „wartością dodaną” do lokalu, przez cały czas trwania festiwalu trwać będzie podwójna rezydencja Marka Chlandy z Markiem Chołoniewskim. Elżbieta Jeznach wraz z Nicolasem Goussoffem poprowadzi tu cztery dni prób otwartych z udziałem osób, które zechcą pracować nad spektaklem Niespodzianki chwili obecnej. Gotowy spektakl zaprezentowany zostanie dopiero podczas przyszłorocznej edycji festiwalu OKO, jednak tegoroczna publiczność będzie mogła uczestniczyć w przygotowaniach już w tym roku, biorąc udział w warsztatach m.in. sound-paintingu.
W innych prywatnych przestrzeniach oddanych do dyspozycji festiwalu już dziś powstają prace dla tegorocznego Oka. Jednym z projektów o takiej proweniencji jest Laboratorium uniesień, czyli działanie z roślinnością palmiarni pałacu w Myślęcinku, którego autorkami są Justyna Jułga, Anna Ajtner oraz Iwona Adamczewska.
Niespodzianką festiwalu będzie zorganizowany w bydgoskim Multikinie pokaz krótkiego metrażu Joko w reżyserii Izy Plucińskiej, który został nagrodzony m.in. Złotym Smokiem na Krakowskim Festiwalu Filmowym oraz Srebrnym Niedźwiedziem na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Berlinie. Film zrealizowany został na podstawie dramatu Rolanda Topora. To, jak opowiadają autorzy: „groteskowa wizja odwiecznego wyzysku i dominacji człowieka nad człowiekiem, pełna absurdalnego humoru i makabry”.
9 marca @ 08:00 - 17:00
Kuratorzy i rozszerzona formuła eksperymentu
Nad merytorycznym kształtem tegorocznego wydarzenia czuwają kuratorzy: Robert Kuśmirowski oraz Grzegorz Pleszyński. Festiwal, oprócz eksploracji dźwięku, stawia na interakcję z unikalnymi przestrzeniami, takimi jak klub Mózg (Fabryka Rzeźb Gadających Ze Sobą), który stanie się miejscem wielu kluczowych akcji performatywnych.
Dwie twarze artystycznej wizji Kuśmirowskiego
Współpraca z Kuśmirowskim zaowocuje stworzeniem dwóch przeglądających się w sobie przestrzeni. Pierwszą z nich będzie wystawa REVER’s w Galerii Miejskiej bwa, na której obok prac kuratora zaprezentowane zostaną obiekty zaproszonych twórców, w tym Jarosława Lustycha. Drugim filarem projektu będzie scena performatywna w klubie Mózg, gdzie w ramach festiwalowej sceny alternatywnej wystąpią m.in. Radosław (Radar) Włodarski, znany z unikalnej techniki cięcia taśm magnetycznych, oraz WET MAN (Tomasz Preficz) z dadaistycznym projektem elektro. Swoją wizję duchowości i tradycji żydowskiej zaprezentuje tam również grupa Dvoyra (Paweł Passini, Marcin Sudziński i Aleksandra Konarska).
Gościnie specjalne i praktyki harmonii
Wśród wybitnych artystek zaproszonych do Bydgoszczy znajdą się Anna Zaradny, której koncert odbędzie się w festiwalowym namiocie w Myślęcinku, oraz Agnieszka Taborska. Spotkanie z twórczyniami gościć będzie Kujawsko-Pomorskie Centrum Kultury. Codzienność festiwalową na Polanie Różopole dopełniać będzie praktyka jogiczna prowadzona przez Dorotę Priebe-Kubiak, harmonizująca ducha i ciało uczestników.
Nowe ścieżki i Instytut Doznań
Miejskie ścieżki festiwalowe poprowadzą w tym roku do dawnych zakładów „Kobra”, gdzie mieści się pracownia Grzegorza Pleszyńskiego. W samej palmiarni, obok działań z roślinnością, rozgości się Instytut Doznań, a parkowe przestrzenie wypełnią akcje Lenki Klodovej (Czechy) oraz Yaryny Szumskiej (Ukraina). Dopełnieniem będzie performance Misha Waksa zatytułowany Teraz jest pięknie.
Filmowe i literackie powroty
Niespodzianką w jedynym studyjnym Kinie Orzeł (MCK) będzie drugi pokaz specjalny – dokument Tylko noc i dzień Grzegorza Brzozowskiego, przybliżający postać Salomei Fisher, ważnej świadkini miejskiej historii. Festiwal stanie się także miejscem szczególnego upamiętnienia Marcina Giżyckiego poprzez spektakl powarsztatowy Mrugnięcie dla Marcina oraz premierowe czytanie jego ostatniego scenariusza pt. Nieustraszeni pogromcy duchów, które odbędzie się w surowych wnętrzach „Kobry”.
Poprzednie
edycje:
Oko nigdy nie śpi II „PRZEDMIOT” (2015)
Alfabetyczny spis artystów, prelegentów i grup biorących udział w jedenastej edycji festiwalu Oko nigdy nie śpi (2024), odbywającej się pod hasłem „EXPERYMENT”:
Iwona Adamczewska – współautorka instalacji Instytut doznań (działanie z roślinnością palmiarni w Myślęcinku).
Anna Ajtner – współautorka instalacji Instytut doznań (działanie z roślinnością palmiarni w Myślęcinku).
Robert Brzęcki – gość specjalny, kurator Galerii CKiS Konin.
Grzegorz Brzozowski – pokaz filmu Tylko dzień i noc, prowadzenie wieczoru poświęconego pamięci prof. Zbigniewa Mikołejki.
Kacper Buńkowski – udział w dźwiękowym performansie SPIRALA – BUNKRY.
Marek Chlanda – udział w wystawie REVER’s, rezydencja artystyczna w mieszkaniu w wieży.
Marek Chołoniewski – udział w wystawie REVER’s, rezydencja artystyczna w mieszkaniu w wieży.
Chór Społeczny Czarnego Karła – dźwiękowy performans SPIRALA – BUNKRY.
Marcin Derda – gość specjalny, kurator Galerii CKiS Konin.
Dj Yaki – oprawa muzyczna (DJ afterparty).
Andrzej Dragan – wykład.
Alicja Dużyk – udział w rozmowie Diagnoza ALIster.
Jakub (Kuba) Elwertowski – udział w festiwalu (źródła nie precyzują nazwy konkretnego działania w XI edycji).
Marta Filipiak – kuratorka edycji, prowadzenie wieczoru poświęconego pamięci prof. Zbigniewa Mikołejki.
Nicolas Gousseff – warsztaty soundpaintingu oraz próba otwarta spektaklu Niespodzianki chwili obecnej – Mrugnięcie do Marcina.
Kevin Górzyński – koncert.
Elżbieta Jeznach – warsztaty soundpaintingu oraz próba otwarta spektaklu Niespodzianki chwili obecnej – Mrugnięcie do Marcina.
Justyna Jułga – współautorka instalacji Instytut doznań (działanie z roślinnością palmiarni w Myślęcinku).
Andy Kalis – pokaz filmów eksperymentalnych.
Lenka Klodova – performance.
Aleksandra Konarska – koncert projektu DVOYRA.
Robert Kuśmirowski – kurator edycji, wystawa REVER’s (obiekty generujące dźwięk) oraz aranżacja sceny performatywnej Oko i Ucho w Mózgu.
Joanna Lessing–Pernak – udział w rozmowie Diagnoza ALIster.
Jarosław Lustych – udział w wystawie REVER’s.
Jerzy Mazzoll – koncert Muzyka dla Koni (klarnet yassowy).
Anna Mituś – prowadzenie rozmowy Eksperyment jest kobietą.
Paweł Passini – koncert projektu DVOYRA.
Grzegorz Pleszyński – kurator części performerskiej, dźwiękowy performans SPIRALA – BUNKRY.
Izabela Plucińska – pokaz nagradzanego filmu animowanego Joko.
Tomasz Preficz (WET–MAN) – koncert.
Dorota Priebe–Kubiak – prowadzenie sesji jogi.
Radar (Radosław Włodarczyk) – koncert.
Anda Rottenberg – wykład.
Piotr Różycki – koncert Muzyka dla Koni.
Yaryna Shumska – performance Horyzont upadł.
Marcin Sudziński – koncert projektu DVOYRA.
Agnieszka Taborska – udział w rozmowie Eksperyment jest kobietą oraz wykład Eksperyment surrealistyczny.
Waldemar Tatarczuk – performance Nieoczekiwana zmiana miejsca.
Misha Waks – performance Teraz jest pięknie.
Maciej Wróbel – udział w dźwiękowym performansie SPIRALA – BUNKRY.
Aliaksandr Yasinski – oprawa muzyczna (twórca muzyki do filmu Joko).
Anna Zaradny – koncert CARBONADO AS A HEX 2022, video DŹWIĘK ZDYSTANSOWANEGO CIAŁA oraz udział w rozmowie Eksperyment jest kobietą.
Remigiusz Zawadzki – prowadzenie rozmowy z twórcami.
