28.06 NIEDZIELA
STUDIO CIERPIENIE, SMARZYKOWO, PAŁUKI
20:30
Cykl 50 na 51, Blok 1:
Marcin Giżycki Dokumenty: Jerzy Sołtan + Providence to ja! – filmy
2.07 CZWARTEK
TEATR POLSKI
17:00
Cykl 50 na 51, Blok 2:
Marcin i Czarny Karzeł Theatrum Magicum, Wieczór, Niedokończone życie Phoebe Hicks – filmy (wprowadzenie do filmów: Adam Trwoga) / Teatr Polski
3.07 PIĄTEK
BYDGOSZCZ WSCHÓD ( HALA III)
19:00
Cykl 50 na 51, Blok 3:
Wyspa Jana Lenicy + filmy krótkometrażowe Marcina Giżyckiego / Hala III
Wieczór filmowy poświęcony twórczości eksperymentalnej i animowanej Marcina Giżyckiego
(wprowadzenie: Remigiusz Zawadzki)
–
Myśląc o działalności artystycznej Marcina Giżyckiego (1951–2022), trzeba pamiętać, że jest to twórczość badacza (historyka sztuki i filmoznawcy) niezwykle ciekawego w podejściu do sztuki, technik artystycznych (od fotografii, poprzez klasyczną grafikę warsztatową, do animacji cyfrowej) oraz tematyki dzieł. Na jego prace przekłada się nie tylko kreatywność czy chęć opowiedzenia innym czegoś o sobie i o świecie, lecz także doświadczenia naukowe. W twórczości Giżyckiego pojawiają się zatem – z jednej strony – przebłyski jego życia wewnętrznego, tajemnice i pasja do działania wbrew gwałtownie zmieniającemu się otoczeniu i polityce, z drugiej zaś – tematy nawiązujące do „prehistorii” awangardy.
Od początku lat 90-tych po godzinach pracy wykładowcy w Providence w USA, korzystając z uczelnianego sprzętu, coraz bardziej stawał się artystą. Mimo, że „Nierozważna to rzecz, gdy krytyk staje w szranki jako artysta”, zaryzykował. Było mu łatwiej za oceanem, niż w Polsce, gdzie wtedy jeszcze na wszystko trzeba było mieć „papier”, chociaż mówiąc o drugiej połowie XX wieku nie można nie wspomnieć o rewolucyjnym haśle „Każdy człowiek jest artystą” Josepha Beuysa.
Jeśli chodzi o technikę, ogromny wpływ na Giżyckiego miało upowszechnienie się komputerów w XX wieku. Komputer jest traktowany obecnie jako kolejne przydatne narzędzie – także dla humanisty, który postanowił prezentować swoją wiedzę w nowy sposób, poprzez film montażowy (found footage, jak w Rzeźbiarzu z kamerą z 2018 roku) czy dokumentalny (Jerzy Sołtan. Człowiek, który Polski nie zbudował, 1995) albo rekonstrukcję (Pięć momentów filmu abstrakcyjnego, 2006) bądź dekonstrukcję (Sycylijska pchła, 2008) prac z kręgu dwudziestowiecznej awangardy. Kolejne filmy Giżyckiego wpisują się w ciąg realizacji własnych (lub stworzonych z jego udziałem), nawiązujących do zaginionych lub nigdy nie zrealizowanych filmów polskich artystów XX wieku. Tu wymienić trzeba: rekonstrukcję filmu Jalu Kurka OR z 1934 roku zrealizowaną na podstawie scenariusza Giżyckiego przez Ignacego Szczepańskiego, a następnie włączoną do jego filmu dokumentalnego o Kurku (1985); pomysł filmu Bruce’a Checefsky’ego Kobieta i koła (2004, według scenariusza Jana Brzękowskiego z 1930 roku); Pięć momentów filmu abstrakcyjnego (2006, animacja rysunku Mieczysława Szczuki z 1924 roku); Senat z wozu (2007, rekonstrukcja pierwszego powojennego filmu animowanego Zdzisława Lachura z 1946 roku); Kinefakturę (2011, animacja grafiki Henryka Berlewiego z 1924 roku zrealizowana dla Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie) oraz film Wieczór (2019, stworzony z grupą Czarny Karzeł na podstawie surrealistycznego obrazu Zenona Wasilewskiego).
Większość powyższych dzieł mogło powstać dzięki temu, że zastosowanie komputera znacząco obniżało koszty produkcji, bardzo wysokie w wypadku filmowych technik analogowych wymagających drogiego sprzętu i dostępu do laboratoriów filmowych. Jednocześnie to renesans zainteresowania pracą manualną oraz klasycznymi sposobami tworzenia grafiki warsztatowej przełożyło się na wymyśloną przez Giżyckiego technikę akwatury. Polega ona na rejestrowaniu ruchu, który powstaje dzięki – w dużej mierze improwizowanemu – malowaniu wodą na specjalnym papierze szybko zanikających kształtów, najczęściej postaci lub form geometrycznych.
Pytania stawiane przez prace Giżyckiego wykraczają jednak daleko poza tematykę egzystencjalną czy warsztatową. Z jednej strony swoją hybrydycznością (łączeniem chociażby elementów fotografii, grafiki i malarstwa) zmuszają oglądającego do porzucenia utartych i wygodnych klasyfikacji. Z drugiej strony, dzięki graficznej obróbce starych, anonimowych fotografii, negują kwestię tego, kto został sportretowany w danym dziele (z czym mamy do czynienia w Sycylijskiej pchle).
Relacje z innymi twórcami stanowią zresztą kolejny istotny aspekt twórczości Giżyckiego. Każdy artysta konfrontuje się przecież z innymi artystami. W wypadku Giżyckiego nie mamy jednak do czynienia z mocną konfrontacją, a raczej z symbiozą. Przejawia się ona, między innymi, w przenoszeniu motywów z prac innych twórców do świata grafiki warsztatowej czy w rozwijaniu projektów w wielu mediach równocześnie (przykład połączenia prac graficznych i animacji to Gra w strzałki). Ciekawie jest też prześledzić, jak animacje Giżyckiego różnią się plastycznie od swoich aktorskich pierwowzorów (jak w Sycylijskiej pchle nawiązującej do Psa andaluzyjskiego Luisa Buñuela) albo łączą się z nimi (jak w Theatrum Magicum). Te różnice i podobieństwa pokazują również, że tworzenie filmów mogło być dla Giżyckiego odskocznią i okazją do wypróbowania czegoś nowego, do wykorzystania technik powstałych razem z postępem technologicznym i do twórczego spożytkowania tego postępu.
—
Organizatorem „50 na 51” jest Pomorska Fundacja Filmowa w Gdyni – producent Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych.
Projekt został objęty patronatem honorowym Prezydent Miasta Gdyni. Projekt dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej.
Partnerem głównym „50 na 51” jest Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny. Partnerami projektu są Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych, Telewizja Polska oraz Fundacja Kino Dostępne.
Ogólnopolskimi patronami medialnymi projektu są Telewizja Polska, Polska Press Grupa, naszemiasto.pl, Program 1 Polskiego Radia, Program 3 Polskiego Radia, Interia, Magazyn Filmowy SFP, Ekrany, Filmweb, Miesięcznik KINO, Telewizja Kino Polska.
